คุณพ่อคุณแม่เคยเผลอใช้การพูดประชดประชันกับลูก เพราะความเคยชินหรือไม่ได้ตั้งใจไหมคะ เช่น เวลาที่ลูกทำข้าวของเสียหาย แต่คุณพ่อคุณแม่คำพูดประชดประชันว่า “ทำของพังเก่งจังเลยนะ” หรือเวลาที่ลูกขอกินขนมหวาน คุณพ่อคุณแม่ก็ประชดประชันว่า “กินเข้าไปให้ฟันผุหมดเลยลูก”

Dr. John Gottman นักจิตวิทยาความสัมพันธ์จากมหาวิทยาลัยวอชิงตัน อธิบายว่า โทนเสียงและวิธีสื่อสารของพ่อแม่คือหนึ่งในตัวกำหนดคุณภาพความผูกพันในบ้าน เพราะเด็กยังไม่สามารถแยกแยะความหมายแฝงที่อยู่ในคำพูดได้เหมือนผู้ใหญ่ และเด็กๆ มักจะเชื่อในสิ่งที่ได้ยิน โดยไม่ตีความหรือคิดซับซ้อน ดังนั้น การสื่อสารแบบ พ่อแม่ชอบพูดประชด จึงส่งผลต่อความคิด ความรู้สึก และความมั่นคงทางใจของลูกเป็นอย่างมาก

ด้าน Melanie Glenwright ศาสตราจารย์ด้านจิตวิทยาจากมหาวิทยาลัยแมนิโทบา อธิบายเพิ่มเติมว่า การที่เด็กจะเข้าใจคำพูดประชดได้ ต้องมีสองสิ่งพร้อมกัน อย่างแรกคือพัฒนาการทางความคิด เด็กต้องเริ่มเข้าใจว่าคนอื่นมีความเชื่อและเจตนาของตัวเอง และไม่ได้หมายความตามที่พูดเสมอไปอย่างที่สองคือความสามารถในการเข้าใจมุมมองของผู้อื่น เพื่อรับรู้ว่าบางครั้งที่คำพูดที่ตรงข้ามกับความหมายจริง มักใช้เพื่อความตลกหรือสนุกสนาน เด็กบางคนจึงไม่สามารถเข้าใจความหมายที่แท้จริงของการประชดประชันได้

ผลเสียของการสื่อสารแบบประชดประชันกับลูก

1. ลูกสับสนว่าคุณพ่อคุณแม่รู้สึกอะไร

เมื่อคุณพ่อคุณแม่ใช้คำพูดประชดเวลาที่ลูกทำผิดพลาด ลูกอาจไม่แน่ใจว่าคุณพ่อคุณแม่กำลังโกรธ ดุ หรือพูดเล่นอยู่กันแน่ เพราะเด็กยังไม่สามารถเข้าใจความหมายซับซ้อนของคำพูดประชดประชันได้

อีกอย่างคือการประชดทำให้ลูกเกิดความสับสนและเครียดโดยไม่จำเป็น กลายเป็นความกลัวว่าทุกการกระทำของตัวเองจะถูกวิจารณ์ แม้เป็นความผิดพลาดเล็กๆ น้อยๆ ก็ตาม

2. ความมั่นใจของลูกลดลง

คุณพ่อคุณแม่ที่ใช้คำพูดประชดหรือเสียดสีบ่อยๆ อาจทำให้ลูกรู้สึกกังวลและกลัวว่าตัวเองเป็นต้นเหตุที่ทำให้คุณพ่อคุณแม่ไม่พอใจเสมอ

Marian Bakermans-Kranenburg นักจิตวิทยาด้านความผูกพัน ชี้ว่า การใช้ภาษาที่คลุมเครือหรือประชดประชันกับลูก จะทำให้ลูกรู้สึกด้อยค่า เพราะเด็กยังไม่สามารถแยกตัวตนออกจากคำพูดผู้ใหญ่ได้ชัดเจน การประชดแม้ดูเหมือนตลกหรือเล่นๆ แต่ลูกจะซึมซับว่าตัวเองไม่ดีพอ ส่งผลให้ความมั่นใจในตัวเองลดลงทีละน้อยและสะสมเป็นปัญหาในระยะยาวได้

3. ลูกเรียนรู้รูปแบบการสื่อสารที่ผิด

เด็กมักเรียนรู้วิธีจัดการอารมณ์และสื่อสารจากสิ่งที่เห็นมากกว่าสิ่งที่ได้ยิน ดังนั้นถ้าคุณพ่อคุณแม่ใช้คำพูดประชดบ่อยๆ ลูกอาจเริ่มคิดว่านี่คือวิธีพูดคุยปกติ และนำไปใช้กับเพื่อน ครู หรือคนในครอบครัวโดยไม่รู้ตัว พฤติกรรมแบบนี้ยังทำให้ลูกซึมซับรูปแบบการสื่อสารที่ผิด และกลายเป็นจุดเริ่มต้นของความกังวลหรือความไม่มั่นคงทางใจอีกด้วย

4. ลูกอาจหลีกเลี่ยงการคุยกับคุณพ่อคุณแม่

เด็กที่เติบโตมาในครอบครัวที่มีคำพูดประชดประชัน มักเลือกเก็บความรู้สึกไว้คนเดียว ไม่กล้าเล่าเรื่องสำคัญหรือปรึกษาเรื่องราวต่างๆ เพราะกลัวว่าทุกเรื่องที่พูดไปจะถูกตอบกลับมาด้วยคำพูดประชดหรือทำให้รู้สึกผิด พฤติกรรมนี้สะท้อนว่าลูกเริ่มไม่มั่นใจและไม่รู้สึกปลอดภัยในบ้าน ซึ่งส่งผลต่อการเรียนรู้และการสร้างความสัมพันธ์กับคนรอบข้างต่อไป

อ่านบทความ: Toxic Thinking: 5 ความคิดร้าย ที่พ่อแม่ไม่ควรส่งต่อให้ลูกรัก

อ้างอิง
psychologytoday
huffpost